Người mới nuôi ong dú ở Gia Lai thường áp nguyên cách làm đọc được trên mạng, phần lớn viết cho vùng khác. Rồi thắc mắc vì sao đàn không lên như mô tả.
Khí hậu ở đây mát mẻ, chênh lệch nhiệt ngày đêm lớn, đêm mùa khô se lạnh. Riêng điều đó đã đủ làm mọi thứ khác đi.
Gia Lai thuộc Tây Nguyên, khí hậu mát mẻ, chênh lệch nhiệt ngày đêm lớn, đêm mùa khô se lạnh. Độ ẩm thấp hẳn trong mùa khô, cao trong mùa mưa.
Mùa mưa kéo dài tháng 5 đến tháng 10, mùa khô tháng 11 đến tháng 4. Nhịp này quyết định gần như mọi việc trong năm của người nuôi ong.
Một đặc điểm nữa cần nhớ: cao nguyên ở độ cao 700 đến 800 mét, đất bazan, rẫy cà phê và hồ tiêu xen rừng khộp. Đây là thứ khiến cách nuôi ở Gia Lai không giống các vùng khác, dù cùng một loài ong.
Bảng dưới là nhịp chung ở Gia Lai. Năm nào thời tiết bất thường thì xê dịch, nhưng khuôn thì ổn định.
| Giai đoạn | Tình hình | Đàn ong | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| tháng 5 đến tháng 10 | Mưa đều, hoa nhiều | Lên nhanh nhất | Tách đàn, để đàn tích trữ |
| Cuối mùa mưa | Hoa thưa dần | Dự trữ dày | Thu mật đợt chính |
| tháng 11 đến tháng 4 | Khô, ít hoa | Ăn vào dự trữ | Để yên, chống kiến |
| tháng 1 đến tháng 3 | khô hạn kéo dài, gió mạnh, cỏ dại cháy nắng, nhiều nơi thiếu nước | Khó khăn nhất | Không tách, không thu |
| cà phê nở rộ khoảng tháng 1 đến tháng 3, kéo dài vài tuần | Đợt hoa lớn | Tích mật nhanh | Chuẩn bị trước một tháng |
Ở Gia Lai, quãng đáng lo là tháng 1 đến tháng 3. Lý do: khô hạn kéo dài, gió mạnh, cỏ dại cháy nắng, nhiều nơi thiếu nước.
Trong quãng này đàn sống bằng phần đã tích từ trước. Chúa giảm đẻ, quân hao dần, hoạt động ở cửa tổ thưa hẳn.
Nhiều người thấy vậy tưởng đàn bệnh nên mở thùng kiểm tra liên tục. Càng mở đàn càng đuối, vì mỗi lần mở là một lần đàn phải trám lại và điều hoà lại nhiệt độ.
Việc đúng là để yên, chỉ nhìn cửa tổ và bảo đảm chống kiến.
Thứ nhất, rẫy cà phê và tiêu phun thuốc nhiều đợt trong năm, trùng cả vào mùa hoa.
Thứ hai, đêm mùa khô xuống thấp làm đàn ra muộn về sớm, giờ kiếm ăn ngắn lại.
Thứ ba, gió mùa khô mạnh và kiến rừng nhiều ở khu ven rẫy.
Ba thứ này không gặp cùng lúc ở mọi vùng, nên người nuôi ở Gia Lai phải điều chỉnh riêng chứ không áp nguyên hướng dẫn chung. Cách phổ biến ở đây là đặt tổ ven rẫy hoặc dưới tán cây che bóng cho cà phê, chọn chỗ khuất gió.
Chỗ đặt tổ nên kê khoảng tám tấc, ưu tiên chắn gió hơn chống ngập. Chọn nơi có nắng buổi sáng và được che phần chiều.
Lịch tách đàn bám theo mùa mưa tháng 5 đến tháng 10, tránh tách sát tháng 1 đến tháng 3.
Thu mật vào cuối mùa mưa, chừa lại phần dự trữ đủ cho đàn qua mùa khô. Đây là điểm quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất.
Trồng bổ sung vài vạt hoa chịu hạn quanh khu đặt tổ để lấp quãng thiếu.
cao nguyên ở độ cao 700 đến 800 mét, đất bazan, rẫy cà phê và hồ tiêu xen rừng khộp Vì vậy nuôi được nhưng phải điều chỉnh, không thể làm y như vùng khác. Người nuôi ở đây thường đặt tổ ven rẫy hoặc dưới tán cây che bóng cho cà phê, chọn chỗ khuất gió.
tháng 1 đến tháng 3, do khô hạn kéo dài, gió mạnh, cỏ dại cháy nắng, nhiều nơi thiếu nước. Trong quãng này việc tốt nhất là để yên cho đàn.
Đợt lớn nhất thường là cà phê nở rộ khoảng tháng 1 đến tháng 3, kéo dài vài tuần. Ngoài ra còn nguồn nền từ cà phê, muồng và lớp hoa dại quanh vườn.
Mật ở đây màu sẫm hơn mật đồng bằng, vị đậm, mang hương cà phê và cây rừng. Đó là do nguồn hoa của vùng chứ không phải do giống ong khác nhau.
Khoảng khoảng tám tấc, ưu tiên chắn gió hơn chống ngập. Con số này tính theo đặc thù của vùng chứ không có mức chung cho mọi nơi.
Tháng nào nên tách đàn, tháng nào thu mật, tháng nào chỉ nên để yên cho đàn. Lịch cả năm dành cho người nuôi ong dú tại Gia Lai.
Mùa khô ở Gia Lai kéo dài tháng 11 đến tháng 4 và là phép thử với mọi đàn. Những gì đàn cần và những gì người nuôi nên tránh trong quãng này.
Mùa mưa Gia Lai vừa là cơ hội vừa là rủi ro. Danh sách việc cần làm trước khi mưa lớn, để đàn tận dụng được mùa hoa mà không mất tổ vì đổ hay ẩm.
Ong dú chịu được khoảng nhiệt nào và độ ẩm bao nhiêu là quá cao. Đối chiếu với điều kiện thực tế ở Gia Lai để biết khi nào thật sự cần can thiệp.
Mưa lớn, gió mạnh, nắng hạn kéo dài đều có thể làm mất đàn trong một đêm. Cách phòng trước và xử lý sau ở điều kiện Gia Lai.
Câu trả lời thẳng thắn cho người đang cân nhắc nuôi ong dú tại Gia Lai, gồm cả những mặt bất lợi mà người bán tổ thường ít nói tới.
Nuôi ong dú tại Gia Lai: cao nguyên 700–800m, đất bazan, mùa mưa tháng 5–10, mùa khô tháng 11–4 với đêm se lạnh. Nguồn hoa cà phê, cao su, muồng, rừng khộp và hoa dại.