Từ điển thuật ngữ nuôi ong dú
Tra nhanh 35 thuật ngữ nghề, kèm chỉ rõ chỗ hay bị nhầm với nghề nuôi ong mật.
Loài & sinh học
- Ong dú Nhóm ong mật không có ngòi đốt (họ Apidae, tông Meliponini). Ở Việt Nam thường gặp các chi Tetragonula, Lisotr…
- Ong thợ Ong cái không sinh sản, làm toàn bộ việc của đàn: dọn tổ, xây bọc sáp, nuôi ấu trùng, canh cửa, đi lấy mật và …
- Ong chúa Con cái duy nhất đẻ trứng trong đàn. Bụng to hơn hẳn ong thợ, di chuyển chậm, gần như không rời khu tổ trứng.…
- Chúa tơ Ong chúa mới nở, chưa giao phối. Đàn nuôi sẵn vài chúa tơ trong các bọc chúa để thay chúa cũ hoặc dùng khi tác…
- Ong đực Ong đực, không lấy mật, không canh tổ, chỉ có nhiệm vụ giao phối với chúa tơ. Xuất hiện nhiều theo mùa.…
- Ong lính Ong thợ đứng ở miệng ống cửa tổ, chặn kiến và ong lạ. Nhìn số ong lính ở cửa là ước lượng được đàn mạnh hay yế…
Mật & thu hoạch
- Mùa hoa Giai đoạn trong năm có nhiều cây nở hoa quanh vị trí đặt thùng, đàn lên quân và tích mật nhanh.…
- Vụ mật Đợt thu mật trong năm, thường vào cuối mùa hoa khi bọc mật đã đầy và ong đã đóng bọc.…
- Thu mật bằng hút Dùng ống hút hoặc xi lanh hút mật ra khỏi từng bọc, giữ nguyên phần lớn cấu trúc tổ. Chậm hơn nhưng đàn phục h…
- Thu mật bằng chắt Lấy cả khối bọc mật ra, làm vỡ rồi để mật chảy qua rây hoặc túi lọc. Nhanh hơn nhưng đàn phải xây lại nhiều bọ…
- Lọc mật Cho mật qua rây hoặc túi vải để bỏ mảnh sáp và tạp chất. Ong dú làm thủ công là đủ, không cần máy quay ly tâm.…
- Độ ẩm mật Tỷ lệ nước trong mật. Mật ong dú tự nhiên loãng và ẩm hơn mật ong mật, nên bảo quản khác.…
- Lên men Hiện tượng mật sủi bọt, nổi ga, đổi mùi do men hoạt động trong môi trường ẩm. Hay gặp ở mật ong dú nếu đóng ch…
Nuôi & vận hành
- Thùng nuôi Hộp gỗ nuôi ong dú, thường chỉ một hoặc hai tầng nhỏ, kín và có một lỗ cửa. Khác hẳn thùng ong mật nhiều tầng …
- Vào đàn Chuyển một đàn ong dú vào thùng mới: đặt khối tổ trứng vào đúng chiều, cho ít bọc mật và bọc phấn theo, rồi đó…
- Tách đàn Chia một đàn mạnh thành hai: lấy một phần tổ trứng có bọc chúa cùng một lượng quân sang thùng mới.…
- Chia đàn tự nhiên Đàn tự sinh chúa mới và một phần quân bay đi lập tổ khác khi tổ chật hoặc điều kiện thuận lợi.…
- Bốc bay Cả đàn bỏ tổ đi nơi khác. Nguyên nhân thường gặp: thiên địch quấy phá liên tục, thiếu thức ăn kéo dài, thùng n…
- Đàn mạnh Đàn có quân đông, ong ra vào cửa liên tục, tổ trứng liền khối và đang mở rộng, nhiều bọc mật lẫn bọc phấn.…
- Đàn yếu Quân thưa, ít ong ra vào, tổ trứng nhỏ lại hoặc lỗ chỗ, gần như không có bọc mật mới.…
- Nhân đàn Việc tăng số đàn trong trại, bằng tách đàn hoặc bắt đàn tự nhiên về nuôi.…
- Vị trí đặt thùng Chỗ kê thùng: cần bóng râm buổi trưa, tránh nước đọng, tránh gió lùa thẳng cửa tổ, gần nguồn hoa.…
- Giá kê thùng Giá đỡ nâng thùng khỏi mặt đất, chống ẩm, chống kiến và mối.…
- Hồ sơ tổ Ghi chép theo từng thùng: ngày vào đàn, tình trạng ban đầu, các lần thu mật, các lần tách.…
Rủi ro & thiên địch
- Kiến Kẻ phá tổ phổ biến nhất. Kiến vào được là ăn sạch bọc mật và tổ trứng, đàn bốc bay.…
- Ruồi ký sinh Ruồi nhỏ đẻ trứng vào tổ bị hở hoặc mật vương vãi; ấu trùng phá tổ trứng.…
- Thằn lằn và nhện Rình bắt ong ở miệng cửa tổ. Một con rình lâu ngày đủ làm đàn suy.…
- Cho ăn bổ sung Bổ sung nước đường hoặc si rô khi hết mùa hoa kéo dài, giúp đàn cầm cự.…
- Thuốc bảo vệ thực vật Thuốc phun ở vườn quanh khu nuôi. Ong dú đi lấy mật bán kính hẹp nên rất nhạy với thuốc phun gần.…
Tổ & cấu trúc
- Tổ trứng Khu vực chứa trứng, ấu trùng và nhộng — thường là một khối bọc sáp xếp thành tầng hoặc thành cụm ở giữa thùng.…
- Bọc mật Các bọc sáp hình trứng, to cỡ hạt đậu tới quả nho nhỏ, ong dú dùng để chứa mật. Nằm tách riêng khỏi khu tổ trứ…
- Bọc phấn Bọc sáp chứa phấn hoa, thường nằm sát khu tổ trứng vì đó là thức ăn nuôi ấu trùng. Màu vàng cam tới nâu đỏ, đặ…
- Cerumen Vật liệu xây tổ của ong dú: sáp do ong tiết ra trộn với nhựa cây. Dai, sẫm màu, dẻo hơn sáp ong mật thuần.…
- Propolis Keo ong — nhựa cây ong thu về để trám khe hở, chống thấm và kháng khuẩn cho tổ. Ong dú dùng propolis nhiều hơn…
- Ống cửa tổ Ống sáp ong dú đắp nhô ra ở lỗ cửa thùng. Hình dạng và độ dài ống khác nhau tuỳ loài, là dấu hiệu nhận biết lo…